Patriotyzm to wielkie słowo, jednak dzisiaj rozumiane jest inaczej niż w okresie zaborów, podczas II wojny światowej czy w czasach PRL-u. Współczesny patriotyzm nie zawsze wymaga ogromnej odwagi ani przelewania krwi za ojczyznę, ale jego przejawy mogą być widoczne na co dzień w domu, pracy i szkole. Jak być patriotą w XXI wieku?
Odpowiedzialność obywatelska wobec państwa i społeczeństwa
Odpowiedzialność obywatelska to postawa, która polega na podejmowaniu decyzji zgodnych z najlepszym interesem państwa i narodu. Patriota nie uchyla się od swoich obowiązków wobec kraju, ale rzetelnie je wypełnia, kierując się nie tylko przepisami prawa, ale i normami społecznymi. Dobrym przykładem jest udział w referendach i wyborach (prezydenckich, parlamentarnych, samorządowych), które nie są co prawda obowiązkowe, ale mają kluczowe znaczenie dla przyszłości kraju i społeczeństwa. Dawniej patriotyzm utożsamiano z gotowością do obrony ojczyzny w czasie kryzysu, natomiast dzisiaj jest to przede wszystkim troska o to, aby państwo funkcjonowało sprawnie i rozwijało się.
Patriotyzm w codziennych sprawach
Obecnie przejawem patriotyzmu są głównie codziennie działania, które mają realny wpływ na całe państwo lub naszą „małą ojczyznę” (np. wieś, miasto, powiat, województwo), w tym także na jakość życia obywateli i przyszłych pokoleń. Mogą to być na przykład:
płacenie podatków, z których finansowane są ochrona zdrowia, edukacja, infrastruktura, bezpieczeństwo, pomoc socjalna czy administracja;
dbanie o środowisko, czyli na przykład segregowanie odpadów, oszczędzanie energii i wody, dokonywanie zrównoważonych wyborów (np. dojeżdżanie do pracy rowerem lub komunikacją miejską zamiast samochodem);
przestrzeganie prawa, w tym na przykład przestrzeganie przepisów drogowych, poszanowanie cudzego mienia, uczciwe płacenie za towary i usługi, przestrzeganie praw autorskich, stawianie się do kwalifikacji wojskowej, itp.
Dbanie o kulturę języka i naukę polszczyzny
Patriotyzm w XXI wieku przejawia się również w poszanowaniu ojczystego języka. Oznacza to między innymi dbałość o poprawność językową w mowie i piśmie oraz unikanie zbędnych zapożyczeń (anglicyzmów). W przypadku młodych Polaków mieszkających za granicą będzie to przede wszystkim nauka języka polskiego. Dzieci, które wyemigrowały bardzo wcześnie, często poświęcają swój wolny czas na opanowanie języka polskiego od podstaw, np. za pomocą kursów online. Z kolei rodzice starają się mówić w domu po polsku (nawet jeżeli jedno z rodziców jest obcokrajowcem), aby dziecko nie straciło kontaktu z językiem ojczystym. To także są przejawy współczesnego patriotyzmu.
Patriotyczna postawa na emigracji
Globalizacja nie wyklucza poczucia przynależności do kraju ojczystego. Wręcz przeciwnie – można żyć, pracować i płacić podatki na rzecz innego kraju, a jednocześnie nadal utrzymywać silne więzi z ojczyzną. Obywatele przebywający na emigracji mają wiele możliwości kultywowania patriotyzmu w codziennym życiu. Oto kilka przykładów:
rozmawianie po polsku w domu;
utrzymywanie relacji z rodziną i przyjaciółmi mieszkającymi w Polsce;
uczestniczenie w organizacjach polonijnych (np. fundacjach, szkołach, kościołach);
udział w wydarzeniach patriotycznych (np. obchodach Święta Niepodległości 11 listopada, Konstytucji 3 Maja);
głosowanie w wyborach za granicą;
dbanie o miejsca pamięci narodowej za granicą;
pomaganie rodakom na emigracji;
godne reprezentowanie Polski, przeciwdziałanie negatywnym stereotypom.
Kształtowanie tożsamości narodowej
Budowanie tożsamości narodowej to proces długotrwały, który zaczyna się już od najmłodszych lat. To uczęszczanie do polskiej szkoły, szacunek do symboli narodowych (godła, flagi, hymnu), świętowanie polskich świąt, a także czytanie polskich książek i słuchanie polskiej muzyki. Co ważne, emigracja nie musi przeszkadzać w kultywowaniu patriotyzmu. Osobom mieszkającym za granicą może pomóc m.in. polska szkoła internetowa, która ułatwia kontakt z językiem ojczystym i polską kulturą. Jako przykład może posłużyć Polonijka, która udostępnia kursy językowe i edukacyjne za pośrednictwem interaktywnej platformy internetowej. Z kolei bezpłatny projekt Libratus pozwala na formalne kontynuowanie polskiej edukacji za granicą, co umożliwia zdawanie egzaminów w Polsce i otrzymywanie polskich świadectw.
